Çeviribilimde "normlar" kavramı, 1970'lerin sonunda Gideon Toury tarafından ortaya atılmış ve bu alanda köklü bir dönüşüm başlatmıştır. Bu kavram, çevirinin nasıl yapılması gerektiğine dair katı kurallar koyan “kuralcı” bakış açısını bir kenara bırakır ve belirli bir sosyokültürel bağlamda çevirinin rolünü betimleyici bir yaklaşımla analiz etmeye yönelir. Toury, Betimleyici Çeviribilim (Descriptive Translation Studies, DTS) adını verdiği bir çerçeve oluşturmuştur. Bu çerçeve, çeviri edebiyatın erek kültürde aktif bir alt dizge olduğunu ileri süren Itamar Even-Zohar’ın Çoğuldizge Kuramını temel alır. Betimleyici Çeviribilim, bir çevirinin nasıl olması gerektiğine ilişkin önsel tanımları açıkça reddeder; bunun yerine metinlerin tarihsel süreçlerine ve çevirinin toplumdaki yerini belirleyen önsözler veya eleştiriler gibi yan metinlere odaklanır. Bu yaklaşımda çeviri, bir karar verme süreci olarak tanımlanır; bu süreçte çevirmen, kesin kurallar ile kişisel tercihler arasında bir yerde konumlanan normlar doğrultusunda kararlar alır ve böylece toplumsal bir rol üstlenmiş olur.
Bu rolü daha iyi analiz edebilmek için Toury, dilbilimdeki “edinç” ve “edim” kavramları arasına “normlar” kavramını bir üçüncü kavram olarak yerleştirerek bu iki kavram arasına bir köprü kurar. Burada edinç, tüm mevcut seçenekler dağarcığını; edim ise uygulamada bu seçenekler arasından yapılan tercihleri ifade eder. Normlar ise belli bir dönemde ve belli bir toplumda genel olarak kabul gören tercihleri temsil eden bir köprü görevindedir. Toury, normları üç ana grupta toplar: (1) Öncül norm, çevirmenin kaynak metnin özelliklerine mi (yeterlilik) yoksa erek kültürün beklentilerine mi (kabul edilebilirlik) sadık kalacağı konusunda verdiği temel stratejik karara işaret eder; (2) Süreç öncesi çeviri normları, çeviri politikası kapsamında hangi eserlerin çevrileceğine ve çevirinin doğrudan kaynak dilden mi yoksa bir ara dil üzerinden mi yapılacağına dair kararları içerir; (3) Çeviri süreci normları ise çeviri sırasında metnin yapısı ve dil kullanımına ilişkin teknik kararları kapsar.
Toury, bu sınıflandırmaların ötesine geçerek çeviribilime güçlü bir bilimsel kimlik kazandırmak amacıyla “müdahale yasası” gibi bazı çeviri yasaları önermiştir. Ancak, çeviriyi birtakım evrensel kurallarla açıklama çabası pek çok kuramcı tarafından eleştirilmiştir. Bu eleştiriler, çevirinin toplumsal bir insan faaliyeti olduğu ve bu nedenle soyut kavramlar, bilimsel sabitler ya da evrensel standartlarla açıklanamayacağı görüşüne dayanır. Örneğin Theo Hermans, Toury’nin yeterlilik ve kabul edilebilirlik kavramlarının çeviriyi basite indirgediğini ve çevirinin sosyokültürel bir eylem olarak karmaşıklığını göz ardı ettiğini ileri sürer. Benzer biçimde Mona Baker ve Anthony Pym, norm kuramının tekrar eden örüntülere ve soyut kurallara odaklandığını, bu nedenle çevirmenlerin egemen toplumsal kalıpları sarsabilmesini veya bunlara karşı direnmesini sağlayan bireysel eylemliliklerini, siyasi ya da ideolojik motivasyonlarını göz ardı ettiğini belirtir.
Baker, M. (2009). Norms. In M. Baker & G. Saldanha (Eds.), Routledge encyclopedia of translation studies (2nd ed., pp. 189–193). London, England: Routledge.